ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ,--

ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ (content creators) ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।

ਟਿੱਪਣੀ ਭਾਗ (comments section) ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਸਰਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਤਭੇਦ, "ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ" (mom-shaming) ਜਾਂ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਵੀ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, "ਜੈਂਟਲ ਪੇਰੈਂਟਿੰਗ" (gentle parenting)—ਜੋ ਕਿ ਹਮਦਰਦੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਕਸਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਚੋਣ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟਸ (ਬਾਂਦਰ-ਨੁਮਾ ਜੀਵਾਂ) 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਖੋਜ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਚਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਡਾਇਨਾ ਬਾਉਮਰਿੰਡ (Diana Baumrind) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹਨ: ਅਥਾਰਿਟੇਟਿਵ (authoritative - ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਅਧਿਕਾਰ), ਅਥਾਰਿਟੇਰੀਅਨ (authoritarian - ਸਖ਼ਤ ਅਧਿਕਾਰਵਾਦੀ) ਅਤੇ ਪਰਮਿਸਿਵ (permissive - ਢਿੱਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ)।

'ਅਥਾਰਿਟੇਟਿਵ' ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; 'ਅਥਾਰਿਟੇਰੀਅਨ' ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਘੱਟ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ 'ਪਰਮਿਸਿਵ' ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਨਿੱਘ ਤਾਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ (ਜਾਨਵਰਾਂ) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।

ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ 'ਢਿੱਲ ਦੇਣ' ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 'ਬਹੁਤ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ: ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਕਿਸ਼ੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ (ਵਧਦੀ ਆਗਿਆ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੌਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਟਦੀ ਹੈ)। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਵੇਗਾ।

ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਬੋਨੋਬੋਸ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਦੇਖਭਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ (ਲਗਭਗ 99 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ) ਦੁਆਰਾ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਜੋਖਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਸ਼ੈਲੀ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁਣਨ ਜਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਧੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿੱਘ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੰਦਰਭ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਚਕਤਾ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖੋਜ ਪਿਤਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਮਾਡਲ ਹਨ।

ਮਾਰਮੋਸੇਟਸ, ਟੈਮਾਰਿਨ, ਟਾਈਟਿਸ ਅਤੇ ਉੱਲੂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਲੇਮਰ ਅਤੇ ਸਿਆਮਾਂਗ ਵਿੱਚ ਔਲਾਦ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਪਿਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਟਕਰਾਅ ਦੌਰਾਨ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਲਗਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ, ਸਮੂਹ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਪਾਂਜ਼ੀ ਵਰਗੇ ਸਖ਼ਤ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਰਦ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵੱਲ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਥਣਧਾਰੀ ਅਧਿਐਨ ਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਾਰਮੋਸੇਟਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 30 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਪਿਤਾ ਔਲਾਦ ਦੇ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਚਾਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਕਈ ਔਲਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਮਾਰਮੋਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਬੰਧਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ-ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ੈਲੀ ਸਹੀ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਸਾਡੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਲਾਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।