ਬਿਗ ਬੈਂਗ ਦੀ ਧਮਾਕੇਦਾਰ ਗੂੰਜ - ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ

ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚਾਨਣ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ 'ਜੈਨੇਸਿਸ' (ਉਤਪਤ ਦੀ ਪੁਸਤਕ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਿਆਨ ਆਖਰਕਾਰ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 'ਬਿਗ ਬੈਂਗ' (Big Bang) ਸਿਧਾਂਤ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਸੂਖਮ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਇਕੱਠੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸ ਅੰਦਰਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਚਾਰੂ ਫੈਲਾਅ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਊਰਜਾਵਾਨ ਧਮਾਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਬਣੀਆਂ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ 'ਸਟੈਡੀ ਸਟੇਟ' (steady state) ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੇ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ 'ਬਿਗ ਬੈਂਗ' ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੜਾਅ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ?

ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕੀ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੈਸਟੋ ਸਲਿਫਰ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਾਰਲ ਵਿਰਟਜ਼ ਨੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਗੋਲੀ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਲਿਫਰ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਅਤੇ ਨੈਬੂਲਾ (nebulae) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗਲੈਕਸੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ (ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਰੀਆਂ) ਗਲੈਕਸੀਆਂ 'ਰੈੱਡ ਸ਼ਿਫਟ' (Red Shift) ਨਾਮਕ ਵਰਤਾਰਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਿਫਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਅਧੀਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ (wavelength) ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਵੱਲ ਆਇਆ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਰਟਜ਼ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੈਬੂਲਾ ਦੀਆਂ ਕਈ 'ਰੈੱਡ ਸ਼ਿਫਟਾਂ' ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਸਨੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ 'ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ' (General Relativity) ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਗਲੇਰੇ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ 1916 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ 'ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ' ਸਿਧਾਂਤ ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ (space-time) ਦੇ 'ਸਥਿਰ' (static) ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸ ਇੱਕ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ 'ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ ਕੰਟੀਨਿਊਮ' (ਸਥਾਨ-ਸਮਾਂ ਨਿਰੰਤਰਤਾ) ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਗਲੀ (ਬੇਨਤੀਜਾ ਰਾਹ) ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਰਸਤੂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਧਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪਰ 'ਕੌਸਮੋਲੋਜੀਕਲ ਕਾਂਸਟੈਂਟ' (ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰ ਅੰਕ) 'ਲੈਂਬਡਾ' ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਸਥਿਰ ਹੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਸ ਪੂਰੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ "ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ" ਮੰਨਿਆ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਿਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝ ਲਈ ਮੰਚ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 'ਲੈਂਬਡਾ' ਸਥਿਰ ਅੰਕ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 'ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ' (ਆਮ ਸਾਪੇਖਤਾ) ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੋਵਿਚ ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰੂਸੀ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੱਲ ਕੱਢਿਆ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦਾ ਸੀ (1922); ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ "ਸਪੇਸ (ਸਥਾਨ) ਦੇ ਸਥਿਰ ਨੈਗੇਟਿਵ ਕਰਵੇਚਰ (ਵਕਰਤਾ) ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ" (About the Possibility of a World with Constant Negative Curvature of Space) ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਪੂਰੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਗਣਿਤਿਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਕਮੀ ਸੀ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਰੈਵਰੈਂਡ ਫਾਦਰ ਜਾਰਜ ਲੇਮੈਟਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੈਵਰੈਂਡ ਫਾਦਰ ਲੇਮੈਟਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ "ਹਾਈਪੋਥੇਸਿਸ ਆਫ਼ ਦ ਪ੍ਰਾਈਮੀਵਲ ਐਟਮ" (ਮੁੱਢਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ) ਵਿੱਚ 'ਬਿਗ ਬੈਂਗ' ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮੀਕਰਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਸੂਖਮ ਆਇਤਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਸ 'ਸੁਪਰ ਐਟਮ' (ਮਹਾਂ-ਪਰਮਾਣੂ) ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਲੇਮੈਟਰੇ ਨੇ 1927 ਅਤੇ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੇਂ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਨਿਰੀਖਣ-ਅਧਾਰਿਤ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਇਹ ਕਮੀ ਐਡਵਿਨ ਹਬਲ ਦੁਆਰਾ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੇ 'ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ' (redshift) ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਲਾਈਫਰ ਅਤੇ ਵਿਰਟਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹਬਲ ਨੇ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਵਰਤੀ। 'ਸੇਫਿਡ ਵੇਰੀਏਬਲਜ਼' (Cepheid Variables) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕਤਾ ਨਾਲ ਮਾਪ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਸੇਫਿਡ ਅਜਿਹੇ ਤਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ 'ਤੇ ਚਮਕਦੇ, ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੇ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਚਮਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸੇਫਿਡ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚਮਕਣ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪੈਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ (luminosity) ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਿਰੀਖਕ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸੇਫਿਡ ਤਾਰੇ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਸਹੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਬਲ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਨੈਬੂਲਾ (nebulae) ਜਾਂ ਗਲੈਕਸੀਆਂ 'ਗਲੈਕਟਿਕ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਸਾਡੀ ਗਲੈਕਸੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਸਾਡੇ ਨਿਰੀਖਣ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗਲੈਕਸੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਦੂਰੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਓਨੀ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ 'ਹਬਲ ਦੇ ਨਿਯਮ' (Hubble's Law) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲੈਕਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਦੂਰੀ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਬਲ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ (wavelength) ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 1929 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 'ਹਬਲ ਸਥਿਰਾਂਕ' (Hubble's constant) ਦੀ ਮੁੜ ਗਣਨਾ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ 'ਸਹੀ' ਮੁੱਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ 'ਮੁੜ-ਗਣਨਾ' ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਠਕ ਲਈ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਸਥਿਰ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ 'ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ' (ਉਹ ਸਥਿਰਾਂਕ ਜੋ ਸਥਿਰ ਬ੍ਰ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਗਲਤੀਆਂ ਦੁਹਰਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ। ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ...