ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਅਫਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰ

ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 30 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 'ਹਾਇਰੋਗਲਿਫਿਕ' (ਚਿੱਤਰ-ਲਿਪੀ) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਰਕ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਰਾਮਿਡ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀਆਂ (ਬੇਸ-ਰਿਲੀਫ) ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕੁਸ਼ ਰਾਜ

ਇਹ ਰਾਜ ਲਗਭਗ 2,000 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ 'ਨੂਬੀਆ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰੀ ਗੁਆਂਢੀ, ਮਿਸਰ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਰਕ ਮਿਸਰੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਮੇਰੋਏ' (Meroë) ਦੇ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਕਾਰਥੇਜ

ਇਸ ਨਗਰ-ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਫੋਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਣੀ ਡਿਡੋ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਕਾਰਥੇਜ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਰੋਮ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਟੱਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਥੇਜ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਨੈਲ ਹੈਨੀਬਲ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਲਪਸ ਪਰਬਤ-ਲੜੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਪੁੰਟ ਦੀ ਧਰਤੀ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਪਰ 'ਪੰਟ ਦੀ ਧਰਤੀ' (Land of Punt) ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕ ਪੰਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਈਸਾ ਪੂਰਵ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਹਾਤਸ਼ੇਪਸੁਤ ਨੇ ਪੰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਭੇਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਥੋਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਹਾਥੀ-ਦੰਦ ਅਤੇ ਮਿਰਹ (myrrh) ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਮੰਦਰ (mortuary temple) ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੀਆਂ ਉਭਰਵੀਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ (bas-relief sculptures) ਰਾਹੀਂ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ

ਮਗਰੇਬ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜ ਮੂਰਿਸ਼ (ਜਾਂ ਬਰਬਰ) ਕਬੀਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਘ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਗੁਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰੋਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ੇਰਚੇਲ (Cherchell) ਵਿਖੇ, ਸੈਲਾਨੀ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈਲੇਨਿਸਟਿਕ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਮਕਬਰੇ (ਤਸਵੀਰ) ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਵਿੱਚ ਕਲੀਓਪਾਤਰਾ ਸੇਲੇਨ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜੋ ਮਿਸਰ ਦੀ ਆਖਰੀ ਰਾਣੀ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੂਬਾ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

ਅਕਸੁਮ ਦਾ ਰਾਜ

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਥੋਪੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਕਸੁਮ ਦਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਕਿ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਗਿਜ਼/Ge’ez), ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ (ਸਿੱਕੇ) ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਰਕ ਛੱਡੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ 'ਓਬੇਲਿਸਕ' (ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਪੱਥਰ-ਥੰਮ੍ਹ) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਕਸੁਮ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਈਸਾਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸੀ। ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਇਸ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਧਰਮ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜੋਲੋਫ ਸਾਮਰਾਜ

ਮੱਧ-ਕਾਲੀਨ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸੇਨੇਗਲ ਅਤੇ ਗੈਂਬੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ 'ਵੋਲੋਫ' (Wolof) ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਲੋਹੇ, ਚਾਂਦੀ, ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗਹਿਣੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਹੁਨਰ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।

ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਸਾਮਰਾਜ

ਇਹ ਸਾਮਰਾਜ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਘਾਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ (ਤਸਵੀਰ) ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਸਦਕਾ, ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਤੱਟ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅਥਾਹ ਦੌਲਤ ਦਾ ਸਰੋਤ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਸਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸਾਲੇ (Salé) ਦਾ ਗਣਰਾਜ

ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚੋਂ 'ਮੋਰਿਸਕੋ' (Moriscos) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਮੋਰੋਕਨ ਕਿਲ੍ਹੇ 'ਕਸਬਾਹ ਆਫ਼ ਦ ਉਦਾਯਾ' (Casbah of the Udaya) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਥਾਨਕ ਸੁਲਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਗਣਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਪੇਨ ਵੱਲੋਂ ਮੋਰਿਸਕੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ, ਇਸ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ (piracy) ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਜੁਰਾਨ ਸਲਤਨਤ

ਸੋਮਾਲੀਆ ਕਦੇ ਕਈ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਲਤਨਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, 'ਅਜੁਰਾਨ' (Ajuran) ਨੇ ਮੱਧ-ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ 'ਹੌਰਨ ਆਫ਼ ਅਫਰੀਕਾ' (Horn of Africa) ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਸਤੂ-ਕਲਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਜਲ-ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਬੇਨਿਨ ਦਾ ਰਾਜ

ਇਹ ਰਾਜ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਿਹਾ। ਬੇਨਿਨ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਨਿਨ ਕਾਂਸੀ, ਪਿੱਤਲ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ (ਫੋਟੋ) ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਓਬਾ, ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਹਾਉਸਾ

ਹਾਉਸਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਸਾਹੇਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ-ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਚਮੜੇ ਦੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕੰਮ (ਤਸਵੀਰ) ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਉਸਾ ਲੋਕ ਬਗਦਾਦ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਯਾਜਿਦਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਨ; ਉਸਨੇ ਦੌਰਾ (ਜੋ ਹੁਣ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ) ਦੀ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰਤ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਾਤ-ਸੱਤਾ) ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ।

ਸੇਗੂ ਦਾ ਬੰਬਾਰਾ ਰਾਜ

ਬਾਮਬਾਰਾ ਲੋਕ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੱਧ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੇਗੂ (Ségou) ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤ-ਪੂਜਕ (ਐਨੀਮਿਸਟ) ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਮਾਰੀ "ਦਿ ਕਮਾਂਡਰ" ਕੁਲੀਬਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਬਾਮਬਾਰਾ ਰਾਜ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਜਲ-ਸੈਨਾ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਾਂਡਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜ਼ੁਲੂ ਰਾਜ

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਜ਼ੂਲੂਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਕਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਖੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੋਰੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕਵਾਜ਼ੁਲੂ-ਨਤਾਲ (KwaZulu-Natal) ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰਾਜਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਤੁਆਰੇਗ ਲੋਕ

ਬਰਬਰ ਮੂਲ ਦੇ ਇਹ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਹਾਰਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹੇਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਬੀਲੇ ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਯੋਧਿਆਂ ਵਜੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਟੁਆਰੇਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੁਆਰੇਗ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਮਹਿਲਾ ਪੂਰਵਜ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।